|
كورتیهك
ل سهر پارێزگهها دهوك
دهۆك یهك ژ چوار باژێرێن سهرهكیێن
باشوورێ كوردستانێ یه و مهلبهندێ
پارێزگهها دهۆكێ یه كو ههر شهش
قهزایێن دهۆك ، ئامێدیێ ، زاخۆ ، سیمێلێ
، ئاكرێ وشێخان ڤهدگریت و ل مهها شوباتا
ئهڤ ساله پێشنیارا ب قهزاكرنا
بهردهرهش ژ ئالیێ جڤاتا پارێزگهها ڤه
هاتیه بلندكرن بۆ جڤاتا وهزیرێن ههرێما
كوردستانێ و ب پهسندكرنا ڤێ پێشنیارێ دێ
پارێزگهها دهۆكێ دكهڤیته باكورێ
رۆژناڤایێ ههرێما كوردستانێ و باكورێ
عیراقێ. سهرژمێرا سهرانسهری پارێزگهها
دهۆكێ نێزیكی 850.000 هزار كهسانه و
سهرژمێرێارا پاژێری ژ 250.000 هزار
كهسان د بووریت. رووبهرێ باژێری ئانكو
توخیبێ باژێرڤانیا دهۆكێ 41 كیلو مێترێن
جوار گوشهیه.
دهۆك وهك پاژێر پاژێرهكێ نوویه و ژ
دهسپێكا سالێن حهفتێیان ڤه پتر بهرهف
باژێرینیێ و بهسنێن باژێران چوویه و
سیمایێن باژێران لێ دیار بوونه ، بهلێ
وهك جه و وار نیشانێن كهڤنێن ژیانێ ،
دهۆك واركێ كهڤن و دیرۆكییه ، بوونا
چهندین شوینه وارێن كهڤن دیاردكهن كو
جهندین هزار شارستانیهتهك ل دیڤ چاخێ
خوه ل ڤێ دهڤهرێ ههبوو كو دڤی واریدا
ئهم دكارین ئاماژهی ب چهندهكان ژ ڤان
شوینهواران بكهین.
گوندێ نهمریكێ كو دكهڤیته ناحیا فهیدیێ
گ ژێریا دهۆكێ و رۆژ ههلاتێ روبارێ دجله
، ئێكه ژ كهڤنترین گوندێن چهرخێ بهر
دینێ نوو و ل سالا 1985 ژ ئالیێ شاندهكێ
زانكۆیا وارشو یا پولونی ب سهرپهرشتیا
پروفیسور (كوسولویسكی) ههلكولین (تنقیب)
و ڤهكولین لێ هاتینه كرن و د ئهنجامدا
دیار بوویه كو دیرۆكا وێ دزڤریتهڤه ههشت
هزار سالان بهری زایینێ و د بهردهوامیا
ههلكولین و ڤهكولینێن شوینهواری و
دیتنهڤا ههستیكێن گیانهوهران ل نێزیكی
ڤی جهی ههبوویه ئانكو ل دهستپێكا چهرخێ
بهردینێ كهڤن.
ههروهسان شكهفتا چوار ستوین یا
دكهڤیته هنداڤ گهلیێ دهۆكێ وهك
دیرۆكنڤیس و شوینهوارناس ددهن دیار كرن
كو پهرستگهههكا میترایی و پاشتر
زهردهشتی بوویه و ههموو نیشانێن دڤێ
شكهفتێدا دیاردكهن كو ژیانا مرۆڤان ل ڤی
جهی كهڤناتیهك دیرۆكی ههیه.
وهك بسپورێ شوینهواران هێژا (حهسهن
ئهحمهد) ددهت دیاركرن:- دیرۆكا چوار
ستوین د زڤریتهڤه چهرخێ بهردینێ
ناڤهراست و كهڤنترین بهلگێن وێ د
زڤرنهڤه (12000) سالان بهری زایینێ و
نووترین ژی دزڤرنهڤه سالا (1200)ێ
زاینیی.
ههر ب ڤی رهنگی بوونا چهندین گر و
شینهوارێن دیرۆكی ل دهڤهرا دهۆكێ مینا
گرێ باستكێ و كهمونه كو دزڤرتهڤه
سهردهمێ دهولهتا میتانی یا كوردی و
گرێ مالتایێ و شكهفتا ههلامهتا ل
شندوخا ژێریا دهۆكێ گروڤهگێ دی یێ بوونا
ژیان و ژیار و شارستانیهتێ یه ل ڤی جهی.
ل سهردهمێ ئاشوری و میدیان ژی ڤێ
دهڤهرێ گرنگیهك مهزن ههبوویه ، ژ
بهر كو چهندین رێك و گهلی یێن سهرهكی
یێن ئهڤ دهولهته ب تایبهت دهولهتا
ئاشوری ب وهلاتێن دیترڤه گرێددان مینا
گهلیێ زاخۆ ، گهلیێ دهۆكێ ، رێكا
قهشهفرێ ، رێكا زركا ، رێكا دهر گهلا
شێخا و گهلی و رێكێن دیتریێن دكهڤنه
دهڤهرا دهۆكێ و دهوروبهرێن وێ ، ئهڤ
رێك و گهلیه رێكێن سهرهكیێن بازرگانی و
سهربازیێن ناڤبهرا وهلاتێن میزوپوتامیا
و ئاسیا ناڤین و ئیران و رۆمان ویێن دی
بوون.
پرۆفیسور فورد دبێژیت: هندهك ڤهكولهر
دوێ باوهرێدانه باژێرێ دهۆكێ یێ نهو ل
شوینا باژێرێ ئاشوری (ئادیان) هاتیه
ئاڤاكرن كو پایتهختێ كهرتێ (رمیوسی)
بوویه ژ ئیمبراتویا ئاشوری ، پهرتۆكا
(المرشد الى مواطن الاثار والحضارة) یا
مامۆستایایان (طه باقر ص فؤاد سفر) و
ئاماژه ب وێ چهندێ دكهت كو باژێرێ
(مالیاتی) گوندێ مالتایا نهو ژی چههكێ
سهربازیێ گرنگ بوویه و دسهردهمێ شاهێ
ئاشوری (سنحاریب) 704 – 681 پ.ز.
چهند شوینهوارێن دی مینا شكهفت و
پهیكهر و نهخشێن بهردین و
پروقهنتهره و پهرستگهه دێرو كنشت و
مزگهفتێن ل ڤێ دهڤهرێ ههین نیشانا
بهردهوامی و كهڤناتیا ژیان و ژیار و
شارستانیهتێنه ل ڤێ دهڤهرێ ژ چهند
هزار سالان بهری زایینێ ڤه.
دهرباری پهیڤا (دهۆك) ژی چهند
بۆچوونهك ههنه:-
دیرۆكنڤیس ئهنوهر مایی ژ زار دهڤێ
(هارتمان) ژ گۆڤارا (العالمین)
ڤهدگوهێزیت و دبێژیت:- ل سهردهمێ
ئیمبراتور (تاسیسوس بیزا سیوس) ناڤێ دهۆك
(جاهۆك) بوویه.
دێرۆكنڤیس حسین حوزنی موكریانی دبێژیت: ل
نیڤا سهد سالیا چوارێ زایینی میرهكی ب
ناڤێ (ئاخ شندۆ) حوكمداری ل جهێ دهۆكێ
كریه ژ ههر بهرههكی یان متایهكێ
بازركانیدوهوك ئانكو دو مست سهرانه یان
خویك وهرگرتیه ب ڤی رهنگی ئهڤ چهه ب
دهۆك هاتیه ناڤكرن. بهگێ هارتمان دوێ
باروهرێدایه كو (ئاخ شندوی) ل سهد سالیا
دووێ زایینی ل (شندوخا) دهستهلایداری
كریه. كو ئهڤهژی چ بابهتی نا گوهریت ،
چنگو (شندوخا) وی چاخی (كو ئهڤرۆ تاخهكێ
دهۆكێ یه) نێزیكی دهۆكێ بوویه و دهۆك بتر
ژ شندوخا نێزكی دهرو گهگی بوویه و جهێ
وهرگرتنا ڤێ خویكێ بوویه.
ئهنور مایی ههرچهنهده پشتاڤانیا بۆ
چوونا (هارتمان)ی دكهت ، بهلی
دویرنابینیت ژ پهیڤا دیه یان دێ یا كوردی
ئانكو گوند و ئامرازێ (وك) یێ بچویككرنێ
ئانكو گوندێ بچویك هاتبیت.
توفیق وههبی ژی پشتهڤانیا ڤێ چهندێ
دكهت ، بهلێ سهیدا ئهمینێ ئوسمان
(ههروهك جهمال بابان ژێ ڤهدگێریت) ڤێ
چهندێ ب راست نزانیت ژ بهركو پهیڤا دێ
ل ڤێ دهڤهرێ نا هێته ب كارئینان و ل
شوینا دێ پهێڤا (گونده) و دویر نابینت
پهیڤا (دوه یان دیه) ئانكو دیهێن چولی
(كو وهك ئالف بۆ گیانهوهران دهاته ب
كارئانین) نێزیكتر بیت بو ڤێ مهرهمێ.
د. فرست مهرعی د گوتارهكێدا یا ل ڤێ
داویێ بهلاڤكری دبێژیت:- ژ بهركو دهۆك
دكهڤیته ژێریا دو لونكێن چیایی یێن ناڤێ
ههر ئێكی ژ وان (سهرهوك) ئانكو سهرتیژ
بوویه و ناڤێ ههردویان (دوسهرهوك) بوویه
و تیپێن (و،س،ر) ژ بۆ سڤك كرنێ هاتینه
راكرن و بوویه (دهۆك). ههروهسان دبێژیت:
ل هندهك گوندێن مهسیحیێن كلدانێن ڤێ
دهڤهرێ دبژنه دهۆكێ (اتوك).
پشتی دهسپێكرنا چهرخێ زایینی یا دیار
ئهوه كو دهڤهرا دهۆكێ ههتا
پهیدابوونا ئیسلامێ سهر ب دهولهتا
ئوشكانی و ساسانی ڤه بوویه ، پێزانینێن
بهرفرهه دهربارهی ڤێ قوناغا سهدسالیا
چوارێ زاینی شاههك یان ب ناڤێ (ئاخ شندۆ)
حوكمداری ل ڤێ دهڤهرێ كریه.
ژ بهركو ناڤێ دهۆكێ د ژێدهرێن دیرۆكیێن
كهڤندا نههاتیه دیرۆكا كهڤنا دهۆكێ
پشكهكه ژ دیرۆكا كهڤنا دهڤهرا بادینان
كو ئهم دكارین ب كورتی ڤان دیرۆكان ژ سێ
هزار سالیا بهری زایین ڤه دیاربكهین:-
- ل دهسپێكا سێ هزار سالیا بهری زایینێ
دهڤهرا دهۆكێ پشكهك بوویه ژ وهلاتێ
سۆپارتو وارگههێ (سوپاریان).
- د ناڤبهرا سالێن 2371 – 2230 بهری
زایینێ ئهڤ دهڤهره كهتیه ژێر
دهستهلانێ دهولهتا ئهكهدی.
- ژ دیماهیا سێ هزار سالیا بهری زایینێ
دهڤهرا دهۆك كهتیه دهستهلاتێ خۆریان.
- ل دهسپێكا دو هزار سالیا بهری زایینێ
ئاشوری ل وهلاتێ میزوپوتامیا پهیدابوونه
و ل دهوروبهرێن 1900 ب.ز دهڤهرا دۆهكێ
خهلهكا ناڤبهرا وهلاتێ ئاشوریان و
ئاسیا ناڤین.
- د ناڤبهرا سالێن 1500 – 1270 ب.ز
دهڤهرا دهۆكێ بوویا پشكهك ژ دهولهتا
میتانی یا كوردی.
- ژ سهدسالیا چواردێ بهری زایینێ هێدی
هێدی ئهڤ دهڤهره كهتیه ژێر
دهستهلانێ دهولهتا ئاشوری. دڤی
سهردهمیدا شاهێ ئاشوری شیلمنصرێ ئێكێ
(1274-1245) ب.ز د رێكا چیایێن دهۆكێ را
هێرش كریه سهر وهلاتێ ئورارتو ل
دهڤهرا وانێ.
- ل دهسپێكا هزار سالیا بهری زایینێ
گرنگیا دهۆكێ بۆ ئاشوریان پتر لێ هاتیه و
ل سهد سالیا نههێ بهری زایینێ
دهرگههێ دهۆكا نهو بوویه
سهربازگهههكا ئاشۆری و پاشان بوویه
باژێرهك و د ژێدهرێن ئاشوریدا ب
(مالیاتی) هاتیه ناڤكرن ئانكو (مالتا)
نهو.
- پشتی ههرفتنا دهولهتا ئاشوری ل سالا
612 ب.ز دهڤهرا دهۆكێ كهتیه
ژێردهستهلانێ دهولهتا میدی یا كوردی و
پاشتر ل دهوروبهرێن سالا 546 ب.ز كهتیه
ژێردهستهلاتێ دهولهتا ئهخمهنیا
فارسی.
- دناڤبهرا سالێن 331-147 ب.ز و پشتی
ئهسكهندهرێ مهقهونی دهست ب
داگیرگرنا وهلاتێن رۆژههلاتی كری
دهڤهرا دهۆكێ كهتیه دهست ب داگیركرنا
وهلاتێن روژههلاتی كری دهفهرا دهۆكێ
كهتیه ژێر دهستهلاتێ ئهسكهندهری و
پاشتر سهركردێن وی كو ئهڤ قوناغه ب
چهرخێ (هلنتسی) دهێته نیاسین و دناڤبهرا
دهۆكێ ڤه بووینه پشكا سهركردێ سۆپاێی
ئسكهندهری (سلوقس)ی و ئهڤ قوناغه ب
قوناغا دهولهتا سلوقی دهێته نیاسین.
- د ناڤبهرا سالێن 147 ب.ز – 225 ز
دهڤهرا دهۆكێ كهتیه دهستهلاتێ
دهولهتا فرتی (ئوشكانی) ئهوا ل سالا
250 ب.ز ل خوراسان هاتیه دامهزراندن. د
ڤێ قوناغێدا كوردستان ل سهر سێ
دهڤهرێن خودان رهنگهگی خۆد موختاری
هاتیه لێكڤهكرن و باكورێ كوردستانێ و
دهڤهرا بادینان سهر ب ههرێما كوردین
ڤهبوویه و دهڤهرا دۆهكێ ژی پشكهك
بوویه ژ ڤێ ههرێمێ.
- ل سالا 115ز ئیمبراتورێ رۆمانی (تراجان)
د رێكا سوریێ را هێرش كریه هندهك
وهلاتێن رۆژههلاتی ناڤهراستێ ئهڤرو و
پشتی حكومهتا ئهرمهنیا ژ ناڤبری
بهرهف كهنداڤێ فارسی دایه رێ و دهست
بسهر وهلاتێ ناڤبهرا دو روباران و
ئادیابین و (حضر هاترا) و بابل داگرتیه.
ههر وهكی محهمهد ئهمین زهكی دبێژیت
ژ كهڤندا دهڤهرێن زاخۆ ، دهۆك ، ئاكرێ
ل رۆژههلاتو روبارێ دجله ب ئادیابین
دهاتنه ناڤكرن.
- د ناڤبهرا 226ز – 637ز دهڤهرا دهۆكێ
كهتیه ژێر دهستهلانی دهولهتا ساسانی.
بهلی د ههردو قوناغێن داویێدا ئانكو
دناڤبهرا 147 ب.ز – 617ز ئهڤ دهڤهره
جهێ شهرهنێخا ناڤبهرا دهولهتێن
دهڤهرێ و دهولهتا رۆمانی بوویه ،
ههتا ل سالا 641ز بهراهیێن سوپایێن
دهولهتا ئیسلامی گههشتینه كوردستانێ و
دهڤهرا دهۆكێ ژی بوویه پشكهك ژ
وهلاتێن دهولهتا ئیسلامی.
ههروكی ژ دیرۆكنڤیس (البلاذری) دهێته
ڤهگوهاستن پشتی سهركردرێ لهشكهرێ
ئیسلامی (عتبه بن فرقد) ل سالا (20
مشهختی / 646ز) دهست ب سهرباژێرێ موسل
داگرتی ، هیرشا خۆ بهرهف ژووری و
رۆژههلاتێ ژووریێ موسل دایهرێ دهست ب
سهر دهڤهرێن كوردان داگرتیه ژ وانا
(المعله) مالتایێ و داسیر (داسن) و ...
ههژیه بێژین ههتا سالا (441 مشهختی /
1049ز) گهلهك جاران ناڤێ مالتایێ چ وهك
(معله ، معلثایا ، مالطا) دژێدهرێن
دیرۆكیدا هاتیا و بشتی وێ سالێ مالتایێ
ئهو گرنگیا خو نهمایا دژێدهر و
روداناندا و دیاره دهۆكێ ژ ڤێ سالێ و
پاشتر ئهڤ جهه گرتیه.
پشتی پهیدابوونا دهولهتا ئیسلامی
دهڤهرا دهۆكێ ژی وهك ههموو دهڤهرێن
دی یێن كوردستانێ كهتیه ژێر دهستهلاتێ
دهولهتێن ئیسلامی و ب رێكا
دهستهلاتداریا مهلبهندی حوكمداری لێ
هاتیهكرن ههتا میرگههێن كوردی هاتینه
دامزراندن. ژ وانا میرگهها (داسنیا ژێری)
ئهوا ل سالا 916ز هاتیه دامزراندن و دهۆك
مهلبهندێ ڤێ میرگههێ بوو و و ناڤكرنا
دهۆكێ ژی ب دهۆكا داسنیان ژ ڤێ چهندێ
هاتیه ڤێ میرگههێ ههتا سالا 1236
حوكمداری كریه و پاشتر ل سهر بهرمایێن
وێ كیرگهها (شێخان) هاتیه دامزراندن ،
ئهوا دداویا ژیێ خوهدا كهتیه ژێر
دهستهلاتێ میرگهها (بادینان) یا كو ل
سالا 1262 هاتیه دامزراندن وههتا سالا
1842 حوكمداری ل دهڤهرا بادینان كریه.
ههژیه ل ڤیرێ بێژین دڤی سهر دهمیدا و
بۆ تهكهمین جار د ژێدهرێن دیرۆكیدا
ناڤێ (دهۆك) د كتێبا (دیاربكریه) یا (ابو
بكر الطهرانی) هاتیه ئهوا ل سالا
1470-1471 ب زمانێ فارسی هاتیه دانان.
دهمێ دهربارهی رودانێن 1446-1447 د
پهیڤیت ئاماژه ب ناڤێ دهۆكێ دكهت.
- ژ سالا 1486-1842ز ڤه دهۆك سهر ب
میرگهها بادینان ڤهبوویه و پشتی هێزێن
لهشكهرێ ئوسمانی د سالا 1842 میرگهها
بادینان ژ ناڤبری دهڤهرا گرێدان و ل
سالا 1850 بوویه ناحیه و سالا 1873 بوویه
قهزایهكا سهر ب موسل ڤه. ل دیڤ
پێزانینێن د سالناما دهولهتا ئوسمانی یا
1901-1902 دا هاتین دبێ سالێدا دهۆك
قهزایهكا پله سێ بوو وتنێ یهك ناحته
بناڤێ ناحیا مزوری ههبوو و 99 گوند سهر
ب دهۆكێ و 116 گوند سهڤ ب ناحیا مزوری ڤه
بوون و سهرجم 215 گوند سهر ب قهزا
دهۆكێ ڤهبوون. ههژیه پێژین ل دهسپێكا
دامهزراندنا دهولهتا عیراقی ل سالا
1922 پێكهاتا قازا دهۆكێ و هژمارا گوندێن
وێ ههر ب ڤی رهنگی بوو.
بهلێ ل سالا 1931 ددهلێ سهرهدانا
عهلی سهیدو گورانی دا بو دهۆكێ ل دیف
گوتنا قائیمهقامێ دهۆكێ دهۆك ژ سێ ناحیان
پێكدهات:
ناحیا دهۆك بخوه 100 گوند بوون ، ناحیا
مزوری مهلبهندێ وێ ئهترووش بوو و
خوهدی 200 گوندان بوو ، ناحیا دوسكی ل
مانگیشێ 90 گوند دگهلدا بوون ، ئانكو
سهرجهمێ گوندێن قهزایێ 390 گوند بوون.
بهلێ ل دیڤ پهرتووكا (دلیل المصایف
العراقیه) چاپا 1934 دهۆكێ تنێ دو ناحیا
ههبوون ناحیا دهۆك و ناحیا دوسكی.
- پشتی شهرێ جیهانیێ یهكێ و دامزراندنا
دهولهتا عیراقێ ل سالا 1922 یهكهمین
قائیمهقامێ دهولهتا عیراقێ بۆ دهۆك
هاتیه دامزراندن و وهك قهزایهكا سهر ب
موسل ڤه سهرهدهری دگهل دهۆكێ
هاتیهكرن ، ههتا ل 27 گولانا 1969ل دیڤ
داخازا شۆرشا كوردستانێ و وهك یهك ژ
بهندێن پێكهاتنا 29 حوزیرانا 1966 بریارا
ب پارێزگههكرنا دهۆكێ هاتیه دان و دهۆك
بوویه پارێزگهه و یهكهمین پارێزگارێ
دهۆكێ ژی عهكید صدیق ئامێدی بوو.
ههژیه ل ڤێرێ پێژین ژ دهسپێكا سهدسالیا
بیستێ ڤه ب پارێزگههكرنا دهۆكێ یهك ژ
داخازێن گهلێ كورد و بزاڤا رزگاریخازا وی
بوویه كو دێ ئاماژه ب چهندهكان ژ وان
كهین:
ب كوردیكرنا زمانێ رهسمی ل قهزایێن
زێبار ، ئاكرێ ، دهۆك و ئامێدیێ كو ئهڤرۆ
پارێزگهها دهۆكێ پێكدئینن و چهسپاندنا
خواندنا كوردی و دامزراندنا قائیمهقام و
بهرپرسێن كورد یان كوردیزان و چهندین
داخازێن دیتر پشكهك بوون ژ وێ داخازنامێ
یا شیخ عهبدولسهلامێ بارزانی و هندهك
مهزنێن دهڤهرێ ل سالا 1908و ل دیڤ
هندهك ژێدهران سالا 1911 ژ دهۆكێ و ل
مالا شیخ نور محهمهدی نڤیسی و بلندكری
بو دهستهلاتدارێن ئوسمانی ل
ئهستهمبۆلێ ، ههرچهنده دڤێ داازنامێدا
داخازا یهكهیهكا كارگێری یان
پارێزگهههكێ ب ناڤێ دهۆكێ نههاتیه ،
بهلێ ئهڤ داخازانامهیه و برگێن وێ
رامانا رهنگه سهربهخۆییهكێ بۆ ڤان
قهزان ددهت.
ل دیڤ گوتنا دیرۆكنڤیس محهمهد ئهمین
زهكی ل 6 گولانا 1921 مهندوبێ سالیێ
بهریتانی ژڤان دابوو كوردان لیوا
(پارێزگهها) دهۆكێ دامهزرینیت.
ل 24 نیسانا 1929 شهش نوینهرێن كورد د
جڤاتا نوینهرێن عیراقێدا دخازنامهك
پێشكێشی سهرۆك وهزیرێن عیراقێ و
مهندوبێ سامیێ بهریتانی ل بهغدا كریه
تێدا داخازادامهزراندنا لیوا
پارێزگهههكێ ژ قهزایێن كوردع یێن
پارێزگهها موسل ب ناڤێ پارزگهها دهۆكێ
كریه.
یهك ژ داخازێن شورشا بارزان 1943- 1945
یێن ل 7/1/1944 پێشكێشی نوێینهرێ
حكومهتا مهلكیا عیراقێ كرین
دامهزراندنا پارێزگهههكو بوو قهزایێن
كوردی یێن پارێزگهها موسل ب ناڤی
پارێزگهها هۆك.
پشتی دهسپێكرنا شۆرشا كوردستانێ ل
ئهیلولا 1961 ههتا سالا 1969 ب
پارێزگههكرنا دهۆكێ یهك ژ داخازێن گهلێ
كورد و خالێن دان و ستاندنان بوویه دگهل
رژێمێن عیراقیێن وی چاخی.
پشتی ڤان كورته پێزانینان پێدڤیه ئاماژه ب
ئالیێن دی یێن دیرۆكا رهوشهنبیری و
شارستانی ل دهۆكێ بكهین. ل پێشیێ ژی دێ
پێژین ب درێژیا دوسهد سالێن چوویی ب
تایبهت پشتی كو دهۆك كهتیه ژێر دهستێ
ویلاتهتا موسل یا ئوسمانی و پاشتر
پارێزگهها موسل یا عیراقێ ژ ههموو
ئالیێن رهوشهنبیری و كارگێری و
شارستانیڤه غهدرهكا مهزن ل دهۆكێ و
دهڤهرا وێ هاتهكرن.
ژ ئالیێ رهوشهنبیری ڤه ئهگهر
بهراوردهكێ د ناڤبهرا دهۆكێ و نێزكترین
باژێر بۆ وێ كو موسله بكهین دێ بینین ل
سالا 1840 یهكهمین خواندنگههانوو ل
موسلێ ژ ئالیێ قهشێن دومونیكانی هاتیه
ڤهكرن و یهكهمین خواندنگهها
سهرهتاییا رهسمی ل سالا 1861 ل موسلێ
هاتیه ڤهكرنو پاشتر ژی ههر دوی
سهردهمیدا چوار خواندنگههێن سهرهتایی
و ناڤنچی و دواناڤنچی و لهشكری و
بهرههڤكرنا مامۆستایان لێ هاتینه
ڤهكرن.
بهلێ ل دهۆكێ ل دیڤ ژێدهران سالا 1905
خواندنگهههكا بێ سهروبهر بوویه و ژیێ
وێ یێ كورت بوویه ولهوما یهكهمین
خواندنگهههكا سهرهتایی یا رێك و پێك و
ههتا نهو بهردهوام ل دهۆكێ ئهوه ل
سالا 1922 یێ هاتێه دامزراندن و
خواندنگهها صلاح الدين يا ئهڤرو
بهدهوامیا وێ یه. |
